O tym jak mnie uczyli
sztuki robienia batiku

Będąc w Yogyakarcie, światowej stolicy batiku nie mogłam się nie zainteresować się jego historią. Postanowiłam też dowiedzieć się więcej o technice i spróbować własnoręcznie zrobić batik.

batik-kobiety-wykonujace-batik

Zacznę jednak od początku. Pierwszego dnia w Yogyakarcie, wybraliśmy się na zwiedzanie – polecany przez Lonely Planet Walking Tour. Nie dotarliśmy daleko, jako że zaczęliśmy od Malioboro Street, gdzie jest chyba milion sklepów i kramów sprzedających batik. Wszystko krzyczało kolarami, się swieciło, i wołało mnie- choć, zobacz, obejrzyj i dotknij. No i tak szliśmy, co chwilę zbaczając do jakiegoś sklepiku.

batik-kobieta-wykonujaca-batik

Malioboro słynie też z oszustów i naciągaczy, specjalizujących się w sprzzedawaniu turystom ‚unikalnych, oryginalnych batikowych obrazów’. Wątpliwa przyjemność poznania kilku z nich spotkała również nas. Po jednym bliskim spotkaniu z takimi krętaczami, kolejnych unikaliśmy jak ognia. Jak to działa? Zwykle, sympatyczny osobnik płci męskiej, dobrze mówiący po angielsku zaczepia turystę i zagaja przyjaźnie. Pyta skąd jesteśmy, i dokąd jedziemy. Często wie co nieco o naszym kraju. Po nawiazaniu pierwszego kontaktu, osobnik ów zaprasza nas do jego ‚Galerii’, żeby zobaczyć niesamowite obrazy lokalnych utalentowanych artystów. Osobnik ów trzyma się turysty jak pijawka, nie zważając na protesty i wymówki, cierpliwie idzie z nami krok w krok, tak że w końcu, po prostu się zgadzamy i idziemy do tej jego galerii, żeby w końcu dął nam spokój. Tu przejmuje nas inny osobnik (często podający się za artystę i autora niektórych z prac) i okazuje się, że nie tylko przyszliśmy oglądać, ale też kupować (!). Sprzdawcaej nie jest nowicjuszem i wie jak wywrzeć nacisk na turystę. Zna pewnie wszystkie wymówki i na każdą z nich ma odpowieź. Zwykle też się okazuje, że galeria jest otwarta ostatni dzień i to już ostatnia szansa, żeby coś kupić. I cały czas pyta nas o cenę, którą możemy zaogerować. Udało nam się wybrnąć z tej pułapki nie wydając ani grosza, i pozostawiając za plecami wściekłych naciągaczy. Nie nawidzę, kiedy ktoś mnie do czegoś zmusza! Powiedziałam szanownemu naciągaczowi dokładnie to, co czułam. Nie zrobiło to na nim wrażenia, koniecznie chciał usłyszeć naszą cenę (Jeżeli nawet od niechcenia, wyciągneli by od nas naszą cenę, oznaczało by to, że zaczęliśmy się targować, czyli zawierać transakcję. Tego chcieliśmy uniknąć) Kiedy wszystkie inne tłumaczenia nie działały, powiedziałam, że najpierw muszę się nauczyć robić batik, żeby, jeżeli już coś kupię, w pełni doceniać co kupiłam.

kurs-batiku-w-yogyakarcie

 

Jak powiedziałam, tak i zrobiłam. Znalazłam sympatycznego starszego pana, który od 30 lat naucza batikowej sztuki wszystkich chętnych. Kurs odbywał się w jego domu, w samym sercu starej części miasta, tuż przy pałacu na wodzie (Water Palace). Po kilku miesiącach odpoczynku od ‚tworzenia’ naprawdę nie mogłam się doczekać tego kursu. Tak samo teraz, nie mogę się doczekać, kiedy będę mogła wziąć w swoje ręce jakieś płótno i zamienić je w kolorowy batik.

jak robić batik - Kurs Batiku Dr Hadjir,  Yogyakarta

Batik w Pigułce.

Batik, to pradawna technika kolorowania tkanin. Dziś batiki wytwarza się na całym świecie i często mówi się ó nich w kontekście Afryki. Prawdziwym domem batiku jest jednak Indonezja. Światową stolicą batiku jest środkowa Jawa, a dokładnie Yogyakarta.

Technika tworzenia batiku opiera się na prostej zasadzie nakładania ornamentów z wosku na tkaninę a następnie, barwieniu przez zanurzanie tkaniny w roztworach farby. Miejsca pokryte woskiem nie przyjmują koloru, cała reszta jest natomiast farbowana. Tkaninę barwi się zwykle kilkakrotnie, nakładając kolejne warstwy wosku i zanurzając ja w coraz ciemniejszych farbach. W ten sposób uzyskuje się niezwykle piękne kolorowe kompozycje. Batiki często wiesza się w oknie lub podświetla. Prześwitujące przez witrażowe barwienia światło tworzy niezwykły efekt wizualny.

batik-tjanting-narzedzie-do-nakladania-wosku

Pomimo tego, że batiki w Indonezji wykonyje się od około 2 tysięcy lat, dopiero kilkaset lat temu poważnie się nimi zainteresowano. Około 300 lat temu batik zachwycił holenderskich kolonizatorów a także podróżników z różnych zakątków Europy. Autochtoni zaczęli odchodzić od wyłącznie tradycyjnych batikowych wzorów, tworząc batiki odpowiadające potrzebom nowych potencjjalnych nabywców. Tradycyjne kolory batiku w indonezji to brązy (najłatwiej je było uzyskać z naturalnych barwników). Wraz z europejczykami, przyszedł czas na bardziej żywe kolory i sztuczne barwniki. Tradycyjne indonezyjskie batiki są stonowane. Zdobi się je motywami roślinnymi, elemntami geometrycznymi, motywami zwierząt i czasami scenami z życia. Tak wykonane bawełniane tkaniny nazywaja się w Indonezji ‚sorong’. Długie tkaniny owija się wokół pasa, jak obszerną spódnicę. Robią to zarówno mężczyźni, jak i kobiety.

batik-kobieta-robi-batik-w-yogyakarcie

Batiki wykonuje się nie tylko na bawełnie, ale też na jedwabiu. Te jedwabne są bardziej powszechne w Japonii, zdobi się je tu według ścisłych reguł – zwykle są to górskie krajobrazy oraz pejzaże z kwitnącymi wiśniwymi sadami.

W afryce z kolei dominują batiki w odcieniach czerwieni, brązu i pomarańczowego. Przedstawiaja one zwykle sceny z życia codziennego i bardziej przypominają obrazy malowane na materiale.

warsztat do robienia batiku

Jak się robi Batik?

Po pierwsze, potrzebna jest tkanina. Najlepiej zacząć od dobrej jakości płótna. Potrzebne są farby i narzędzia. (Jest wiele sposobów, materiałów i narzędzi, które się używa do tworzenia batiku i wyglądają one nieco inaczej w każdym kraju). Potrzebny jest też pomysl na wzór czy motyw, który chcemy nanieść na tkaninę. Ostateczny wygląd batiku i tak będzie niespodzianką, nawet dla najbardziej doświadczonego artysty.

Materiał trzeba odpowiednio przygotować. Pierze się go kilkakrotnie aby usunąć wszelkie zabrudzennia. Wiele materiałów kurczy się po pierwszym praniu, dlatego też, często też się tkaniny gotuje przed farbowaniem. Dzięki tym zabiegom, gotowy batik już się nie zbiegnie.

Następnie na tkaninę należy nanieść wzór. Można rysować bespośrednio na materiale, można też kopiować wzory z papieru. Innym sposobem jest wycięcie wzoru z papieru i posypanie brzegów węglem drzewnym, lub sproszkowanym grafitem z ołówków.

Jak sie robi batik. Nakładanie wosku

Kolejny krok, to woskowanie. Tkaninę rozciąga się na drewnianej ramie i specjalnym aplikatorem (nazywanym w indonezji tjanting) nanosi się roztopiony wosk na wcześniej zaznaczone linie. (Technika ta przypomina trochę wykonywanie tradycyjnych polskich pisanek). Ręczne woskowanie jest czasochłonne, wymaga precyzji i cierpliwości. Znacznie szybszą metodą jest nanoszenie wosku na materiał za pomocą specjalnych pieczęci (w Indonezji widziałam pieczęcie metalowe, w Indiach bardzo często można było znaleźć pieczęcie drewniane). Mogą mieć różną wielkość – czasami są to pojedyncze motywy (kwiat, zwierzę, wzór geometryczny), czasami, ogromne pieczęcie na kikladziesiąt centymetrów.

Po naniesieniu wosku, tkaninę można barwić. Tradycyjnie w Indonezji kolor nanosi się dwufazowo. Pierwszy krok, to zanurzenie tkaniny w roztworze kilku składników sody, wspomaga wchłanianie koloru, a następnie dopiero we właściwym barwniku. Na ‚zachodzie’ można dostać barwniki jednoskładnikowe, co bardzo upraszcza cały proces.

Jak sie robi Batik. Farbowanie tkaniny

Jeżeli batik ma być wielobarwny proces woskowania i barwienia powtarzamy kilakrotnie, zaczynając zawsze od koloru najjaśniejszego pozostawiając najciemniejsze na koniec.

Innym sposobem malowania, jest delikatne nanoszenie farby małym pędzelkim lub patyczkiem zakończonym gąbką lub watą, na rozciągniętą na ramie, ułożoną płasko tkaninę. Technikę tę stosuje sie przy szczególnie kolorowych batikach, gdzie stopniowe nakładanie koloru od najjaśniejszego do najciemniejszego sie nie sprawdza.

Jak sie robi Batik. Farbowanie tkaniny

Ostatni krok, to usuwanie wosku. Batik zanurza się na chwile we wrzątku z domieszką specjalnych substancji (np specjalna soda do usuwania wosku), płucze w zimniej wodzie, suszy i prasuje.

Jak sie robi Batik. Farbowanie tkaniny

Batikowa Galeria

Powiązane zdjęcia:

3 thoughts on “O tym jak mnie uczyli
sztuki robienia batiku

  1. Witam serdecznie,
    Mam pytanie odnośnie farbowania batiku.
    W internecie są dwie „szkoły” farbowania: na zimno, za pomocą pędzli co pozwala na bardziej precyzyjny rysunek oraz w garnku z często gotującą się wodą z barwnikiem. Czy temperatura wpływa na trwałość koloru na tkaninie? Być może te farbowane „na zimno” nie nadają się do użytku oraz prania mechanicznego? tylko do ozdoby np w formie obrazka? Bardzo proszę o podpowiedź!

    Pozdrawiam serdecznie,
    KS

    1. Oczywiście że można farbować materiał na zimno i na gorąco. Gotując materiał w barwniku uzyska się żywszy ładniejszy kolor…ale nie wolno batiku gotować!!!
      Może od początku:
      Przy nakładaniu pierwszych warstw wosku TRZEBA farbować na zimno i płukać tylko zimną wodą! Jeżeli skończyliśmy ostatni etap woskowania i chcemy się pozbyć wosku to się go pozbywamy gotując materiał w wodzie tylko w wodzie! nie w barwniku! Ponieważ jak potraktujemy materiał gorącym barwnikiem ten rozpuści nam wosk i pofarbuje to co nie chcieliśmy aby było farbowane, dlatego gotować można tylko i wyłącznie skończoną pracę tylko i wyłącznie w czystej wodzie.

      Pozdrawiam
      Wioleta Rondo
      warsztaty artystyczne w Gdyni

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *